X
تبلیغات
...حرفی از آن هزاران - پوستيني سرد و نمناك نگرشي بر شعر « باغ من » مهدی اخوان ثالث
منتخبی از دل نوشته ها مقاله ها و اشعار زیبا
  پوستيني سرد و نمناك نگرشي بر شعر « باغ من » مهدی اخوان ثالث

باغ من

آسمانش را گرفته تنگ در آغوش
ابر ، با آن پوستين سرد نمناكش
 باغ بي برگي
 روز و شب تنهاست
با سكوت پاك غمناكش
ساز او باران ، سرودش باد
 جامه اش شولاي عرياني ست
ور جز اينش جامه اي بايد
بافته بس شعله ي زر تا
ر پودش باد
گو بريد ، يا نرويد ، هر چه در هر كجا
كه خواهد
 يا نمي خواهد
باغبان
و رهگذاري نيست
باغ نوميدان
چشم در راه بهاري نيست
گر ز چشمش پرتو گرمي نمي تابد
ور به رويش برگ لبخندي نمي رويد
باغ بي برگي كه مي گويد كه زيبا نيست ؟
داستان از ميوه هاي سر به گردونساي اينك خفته در تابوت
پست خاك مي گويد
باغ بي برگي
خنده اش خوني ست اشك آميز
 جاودان بر اسب يال افشان زردش مي چمد در آن
پادشاه فصلها ، پاييز

 

 

      مهدي اخوان ثالث نه تنها به دليل تاثير به سزايش در دفاع از نيما و تثبيت و رواج شعر نو نيمايي ، بلكه به دليل سرودن اشعار ماندگار و بي نظيرش و طرح بحث هاي انتقادي و محققانه ونيز نثر محاوره اي و ساده اش از اصلي ترين بنيانگذاران شعر معاصر مي باشد غالب شعرهاي اخوان به دليل تعهدش به جامعه و زمانه و وطنش داراي ابعاد اجتماعي و سياسي است. خود او در اين زمينه مي گويد : « غير از برخي شعر هاي غزلي يا شعر هاي كوتاه ديگر ، بقيه و سواد اعظم شعرهاي من جهت اجتماعي داشته . بدون اين كه من سياست را صريحا و مستقيما  چه در شعر نو ام چه در شعر كهنه ام آورده باشم ...»[1] وي براي آنكه شعرش به شعار تبديل نشود و مانند هر خبر ديگري ، بعد از مدتي فراموش نگردد و جنبه ي جاودانگي بيابد سعي مي كند كه مقاصد را با مفاهيم كلي بيان نمايد و آن ها را در هاله اي از ابهام و رمز فرو نمايد  : « سعي من اين است كه شعر بگويم نه اين كه از مسايل گذرا حرف بزنم من در باره ي سردي هوا و گراني زغال ، شعر نمي گويم من سعي مي كنم كه با زمستان حرفم را بيان كنم و نه زمستان را به عنوان يكي از چهار فصل سال ، بلكه من به عنوان كليتش  ، حرف من بر سر باغ درخت ، خشم ، خروش ، يا مهرباني هاي گذرا نيست . حرف من بر سر كليت همه ي اين هاست و جاودانگي بخشيدن به همه ي اين ها ...»[2]                                                                                        

 

 

     يكي از خصوصيات بارز شعر اخوان ، يأس و بدبيني نسبت به جامعه و روزگار است كه سايه ي خود را  در شعر او به اشكال متفاوت افكنده است ؛ البته هر چه از كارهاي آغازين وي پيشتر بياييم اين نااميدي پر رنگ تر مي شود. درك اين مسأله و چگونگي و علت هاي آن در شناخت اشعار اخوان اهميت ويژه اي دارد كه بررسي آن مجالي ديگر مي طلبد .                                                                                                               

     « افكار و وجدانيات آدمي زاييده ي محيط و شرايط اجتماعي اوست ؛ البته نبايد فراموش كرد كه بشر در عين حال كه محصول محيط اجتماعي و طبيعي است ، با دخل و تصرف در طبيعت ، محيط خود را دگرگون مي كند . پس هنرمند در تكاپوهاي خود و برخوردهايش با زندگي  و اصول و ارزش هايي چون: «سودجويي ، هرج و مرج ، ماده پرستي ، تحقير آدميت ، جنگ دايمي انسان با انسان ، دروغگويي ، رياكاري» كه زندگي بر او تحميل مي كند يا مجبور به پناه بردن به «برج عاج » مي گردد يا به دنياي جادويي سمبول ها و مفاهيم نمادين رو مي آورد و يا چون در خود ياراي ايستادگي نمي بيند يا از آن مي گريزد و نوميدانه تسليم مي شود يا به شكلي از اشكال به مقابله با آن بر مي خيزد كه در هر صورت نفرت او از زندگي  و آشفتگي هاي آن پايه و اساس اين رفتارها مي گردد. [3]                                                                                                                                 

     اگر چه اخوان برخلاف تخلص « اميد »  در بيشتر اشعار خود چهره اي نا اميد را به خواننده فرا مي نمايد ولي شاعري است كه هيچ گاه نخواسته و نتوانسته دست از اميد بشويد، البته در بسياري از مواقع او نيز مثل هر انسان ديگري دچار نوميدي ها و سر خوردگي ها مي شود ولي هميشه به نقطه اي و روزنه اي هر چند دور اميدوار است  و اين اميد او به اشكال مختلف جلوه مي يابد او نيك مي داند كه نااميدي محض همان مرگ است بي دليل نيست كه در شعر« كتيبه » شب ِ تلاش و كوشش را  « شط جليل» خوانده است :                                      

 

 و رفتيم و خزان رفتيم تا جايي كه تخته سنگ آنجا بود
 يكي از ما كه زنجيرش رهاتر بود ، بالا رفت ، آنگه خواند
 كسي راز مرا داند
 كه از اينرو به آنرويم بگرداند
و ما با لذتي اين راز غبار آلود را مثل دعايي زير لب تكرار مي كرديم
 و شب شط جليلي بود پر مهتاب

 

و شب ياس و نوميدي را « عليل و افسرده » :

 

   نشستيم
و به مهتاب و شب روشن نگه كرديم
و شب شط عليلي بود

 

 

 

لحن روايي

 

     جز در برخي از شعر هاي كوتاه ، روايت ، زمينه ي تمامي آثار اخوان را تشكيل مي دهد. گاهي بر اين روايت ، گفتگو نيز افزوده مي شود ، ولي شعر اخوان - جز در برخي از شعر هاي كوتاهش – موقعي در اوج واقعي است كه روايت ، شكل ساده ي خود را از دست داده ، تبديل به تمثيل يا اسطوره اي شده باشد . « ميراث » نمونه ي بسيار زيباي  يك روايت تمثيل شده و « كتيبه » نمونه ي كامل يك روايت بدل به اسطوره گرديده است[4]  ولي حتي هنگام تمثيل سازي يا اسطوره سازي هم حاضر نمي شود روح روايت را در شعر هايش بكشد سطرهاي اول بسياري از شعرهايش نشان دهنده ي اين روح روايت است  :                                                                 

كتيبه

 

 بسان رهنورداني كه در افسانه ها گويند
گرفته كولبار زاد ره بر دوش
فشرده چوبدست خيزران در مشت
 گهي پر گوي و گه خاموش
در آن مهگون فضاي خلوت اف
سانگي شان راه مي پويند
ما هم راه خود را مي كنيم آغاز
...

 

 قصه ي شهر سنگستان

دو تا كفتر
نشسته اند روي شاخه ي سدر كهنسالي
كه روييده غريب از همگنان در دامن كوه قوي پيكر

 

مرد و مركب

گفت راوي : راه از آيند و روند آسود
گرد ها خوابيد
روز رفت و شب فراز آمد
گ
وهر آجين كبود پير باز آمد

آخر شاهنامه

 اين شكسته چنگ بي قانون
 رام چنگ چنگي شور
يده رنگ پير
 گاه گويي خواب مي بيند
 خويش را در بارگاه پر فروغ مهر
طرفه چشم
انداز شاد و شاهد زرتشت
 يا پريزادي چمان سرمست
در چمنزاران پاك و روشن مهتاب مي بيند

 

آواز چگور

 

وقتي كه شب هنگام گامي چند دور از من
 نزديك ديواري كه بر آن تكيه مي زد بيشتر شبها
با خاطر خود مي نشست و ساز مي زد مرد
 و موجهاي زير و اوج نغمه هاي او
 چون مشتي افسون در فضاي شب رها مي شد

    روايتگري به عنوان يكي از مشخصه هاي مهم شعر اخوان، شعر او را به سوي توصيف سوق مي دهد .همين توصيفات باعث شده كه برخي منتقدان شعر او را داراي اطناب بدانند. حال آن كه فضا سازي و نوعي تعهد و زمـينه سازي براي وقايع و حوادث مختلف در شعر روايي از نياز هاي ضروري اين گونه اشعار است .                 

      اخوان سبك روايي را كاملا ًعالمانه و عامدانه برگزيده است . الگوي كار وي در اين مورد آثار نيما و نثرهاي آل احمد است وي در مقدمه ي مجموعه ي « زندگي مي گويد اماباز بايد زيست » مي نويسد : « آن يكي [ نيما ]مي خواست شعر را به طبيعت و سادگي نثر تبديل كند و طبيعت ساده و راحت و نزديك به حالت سخنگويي ، جمله بندي محاوره اي نثر ، در شعر خود بهره جويد و همچنين هم كرده است و موفق هــم شـده و ايـن ديــگري [ آل احمد ]مي خواست درست بر عكس او از بعضي وي‍ژگي ها و هنر ها و امكاناتي كه در شعر مي شناخت ، در نثر خود برخوردار شود و سخن را در اسلوب مجهّز به آن ممكنات و توانايي ها گرداند و هر دو هم به جاي خود توفيق يافته اند و در عين حال كارشان مباينت و منافاتي با هم ندارد و حال من مي خواهم آزمايشي بكنم و اين آزمايش را در اين منظومه به تمام و كمال پيش گرفته ام و كوشيده ام از خطوط حد و رسم و مرز هاي معهود آن خارج نشوم . »[5]                                                                                                                       

     و انصافا در اين زمينه موفق هم شده است او كاري كرده است  كه نه آن باشد و نه اين و در همان حال هم آن باشد و هم اين . مثل نمونه هاي زير :                                                                                            

.......پس همآواي خروش خشم

با صدايي مرتعش لحني رجز مانند و درد آلود خواند :

« آه

ديگر آن عماد و  تكيه و اميد ايرانشهر ،

شيرمرد عرصه ي ناورد هاي هول ، گرد گرداومند

پور زال زر ، جهان پهلو ،

آن خداوند و سوار رخش بي مانند ،

 آن كه هرگز كس نبودش مرد در ناورد ،

آن زبر دست دلاور پير شير افكن ،

آن كه بر رخشش تو گفتي كوه بر كوه است در ميدان

بيشه اي شير است در جوشن...... [6]


رمز و رمز گرايي

 

      اخوان  شعر هايش را  خاصه شعر ها ي روايي به صورتي تمثيلي و رمزي بيان مي كند كه وراي مفاهيم ظاهري مفاهيم ديگري نيز نهفته است . زيرا غرض شاعر از نقل  وقايع و حكايت ها خود وقايع نيست ؛ بلكه قصه و روايت نزد او وسيله اي براي بيان است بيان مقاصدي وراي آن چه از ظاهر آن ها بر مي آيد . او در همان ابتدا  كه شعرش را آغاز مي كند در واقع مساله اي اجتماعي يا سياسي و حتي فلسفي را مطرح مي كند كه در وراي آن فكر و انديشه اي فراتر از آن چه ابتدا به نظر مي رسد وجود دارد و بر خواننده ي اشعار اوست كه به دنبال غرض اصلي شاعر و  معني و مراد تمثيل  برود . [7]                                                                                              

     برخي از رمز ها و نماد هاي شعر « باغ من »

باغ بي برگي : باغ بي برگي همان ايران است كه در زمان شاعر خزان زده و بي برگ و بار است

 

ابر : ركود سردي و سكون يا حكومت غير مردمي كه بر ايران حاكم بوده است

 

آسمان :  تماميت فضاي سياسي و اجتماعي جامعه كه در صورت صاف و آبي بودن نشانه و رمز آزادي و صفا و صميميت و در حالت ابري و خاكستري ركود و سستي و خفقان است .

 

پوستين : در شعر«  ميراث » از آخر شاهنامه فرهنگ و تمدن اصيل و پاك با تمام سرمايه هاي مادي و معنوي اش كه از گذشته هاي دور به ارث رسيده :

 

پوستيني كهنه دارم من
يادگاري ژنده پير از روزگاراني غبار آلود
سالخوردي جاودان مانند
 مانده ميراث از نياكانم مرا ، اين روزگار آلود
[8]  

ولي در شعر  « باغ من » پوستين مي تواند امكانات رعب انگيز حكومت ظالمانه استبدادگران باشد

 

سردي و سرما : محيط خفقان آور ظالمانه  ، استبداد

 

باد سرد خزاني : خفقان و سركوب شديد ، عوامل استبداد و ديكتاتوري

 

بهار : آزادي و رهايي از بند استبداد

 

برگ درخت : اميد و آرزو ، برگ هاي خزان زده :  اميد هاي بر باد رفته

 

باغبان : رهبر ، حامي ، نگهبان

 

رهگذر : افراد ديگر جوامع كه گاه نيم نگاهي به اين جامعه ي فلاكت زده داشته اند

 

پاييز : هواي پر از فريب و رنگارنگي و اختناق

 

ميوه هاي سر به گردون ساي :بزرگان ، دانشمندان ، شاعران ، روشنفكران و همه ي افتخار آفرينان سترگ

 

 

    در زبان فارسي بسياري از پيشينيان و معاصران از پاييز و جلوه هاي آن به صور گوناگون به اقتضاي مقام سخن گفته اند ، برخي از اين آثار وصفي است بسيار كوتاه از منظره ي زيباي خزان و گاه به شرح ، سخن مي رود از سرما و افسردگي و پرواز زاغان ، تغزلي پاييزانه و مناسب و احيانا گريز به مدح ممدوح .                                 

     مي دانيم كه پاييز آغاز فصل سرماست و گذشتگان گاه با بهره گيري از مجاز گاه به جاي پاييز يا خزان ، از زمستان ياد مي كرده اند.                                                                                                           

    «يونانيان قديم كه چهار فصل را به شكل چهار زن نمايش مي دادند زمستان را زني تصوير مي كردند سر برهنه ، در كنار درختاني بي برگ و آنگاه كه چهار جانور را براي نشان دادن فصل ها بر مي گزيدند ، زمستان به صورت يك سمندر نقش مي شد . » [9]                                                                                                    

     « اخوان شاعري محتوا گرا و مضمون انديش است و با گذشته گرايي هاي مفاخره آميز ، حماسي ، اساطيري و نوستال‍ژيك خود به وزن و زباني پرطنطنه روي مي كند كه برايند آن ها ساختي هماهنگ است . شعر تلخ اجتماعي و سمبوليسم او با بدبيني پايان ناپذير ناشي از شكست همراه است . او كه از  زمان كنوني اش نا « اميد »شده ، به حسرت از گذشته هاي افتخار آميز ياد مي كند .  در شعـر سمبــوليك  « باغ من » اين وي‍‍ژگي ها با هم جمعند .

    شعر با تصويري زيبا آغاز مي شود شاعر در بند اول با هجاهاي بلند  ، عملا به شعر نرمش بخشيده و از دست طنطنه ي وزن « فاعلاتن » نجاتش داده . در بند دوم ، همراه با باد ، باران و شولاي زمخت عرياني درخت در برابر باد – كه اگر لباسي دارد ، برگ هاي شكسته است – وزن را به نسبت مطنطن كرده ، به وي‍ژه با مكثي كه در ميانه ي مصراع اول اين بند ايجاد مي كند ، به شعر ضرباهنگي بهتر مي بخشد . همين آهنگ در بند بعدي تكرار مي شود و اخوان كه ضروري مي بيند فضاي شعر و زبان آن با همان توفندگي اش محفوظ باشد ، از نوميدي سخن مي گويد ، آن هم توام با خشم و بي اعتنايي . در مصراع نخست اين بند با قطع و وصل هايش همين موقعيت را باز مي گويد . در بند چهارم به اين باغ بزرگ زمانه رو مي كند كه هنوزش زيبا مي داند ، اما تنها به خاطر گذشته كه سرسبز بود و خرم و شاخه هايش با محصولش سر به آسمان مي زد و همچون امروز دچار انحطاط نبود . و پادشاهي چون پاييز بر اسب نمي نشست و فاتحانه نمي خراميد و خون به دل خنده هاي باغ نمي كرد . اخوان ساده به گذشته مي نگرد . با اين همه ، زيبايي شعر در اين است كه صريحا خط زماني را نمي شكند و روايت را به گذشته هاي دور مي برد ( در خط آخر بند چهارم ) و تقابلي بين زيبايي باز مانده از ديروز و زشتي امروز ايجاد مي كند . [10]  

      اين شعر هم از وزن برخوردار است و هم از قافيه ، منتهي تركيب اين عناصر در مصراع هاي كوتاه و بلند – كه به اقتضاي جريان طبيعي سخن ، از طبع شاعر تراويده – به صورتي تازه و دلكش است . و به اين معني كه شاعر توانسته است در اين سمفوني ِ حاصل از نغمه ي حروف و حسن تركيب كلمات ، مصراع بندي ، وقف ها ، سكوت ها ، تكيه بر برخي اجزاءِ كلام و بجا نشاندن قافيه ها ، در هر مورد ، به تناسب مقام ، آهنگي مناسب به سخن ببخشد . ذوق او  از آرايش هاي لفظي و معنوي كلمات نيز بهره برده است ؛ از اين قبيل است : « پوستين سرد نمناك » ، « سكوت پاك غمناك» ، « شعله ي زر تار پود » ،‌« پرتو گرم » ،  « برگ لبخند » ، « تابوت پست خاك » ، « خنده اش خوني است اشك آميز » ، « ميوه هاي سر به گردون ساي » ، « اسب يال افشان زردش » و امثال آن .

 

     در هر حال در برابر اين همه اشعار فارسي  - كه بسياري از آن ها خوب و زيباست- آنچه م . اميد سروده با همه ي آن ها تفاوتي بارز دارد ؛ چه از نظر مايه و مضمون و چه از نظر صورت و طرز بيان به عبارت ديگر وي از اين موضوع معروف و مانوس تابلويي تازه نقش كرده و اثري بديع و بي سابقه پرداخته است كه اينك به تماشاي آن مي نشينيم :                                                                                                                      

      « باغ من » كه تاريخ سرودن آن خرداد 1335 است ، همچون شعر « زمستان » ظاهرا نمودار برخورد شاعر است با فضاي خفقان زده ي كشور پس از كودتاي 28 مرداد 1332 و آن چه او را مي آزارد ، محيط تنگ و بسته و خاموش و، نبودن آزادي قلم و بيان ، نابودي آرمان ها ، تجربه هاي تلخ ، پراكندگي ياران و همفكران ، بي وفايي و پيمان شكني ها و سرانجام كوشش هر كس براي به در بردن گليم خود از موج و ديگران را به دست حوادث سپردن در آن سردي و پ‍‍ژمردگي و تاريكي است كه شاعر خزان انديشه و پويندگي را احساس مي كند در اين ميان غم تنهايي و بيگانگي شايد بيش از هر چيز در جان او چنگ انداخته كه وصف باغ خزان زده ي خويش را چنين آغاز مي كند :                                                                                                                

                                                                                                                

  « آسمانش را گرفته تنگ در آغوش  
ابر ، با آن پوستين سرد نمناكش
 باغ بي برگي
 روز و شب تنهاست
با سكوت پاك غمناكش
»


      تصويرباغي خزان زده  فرا روي خواننده نقش بسته كه نه صداي بلبلي از آن شنيده مي شود ونه بوي گلي و نه حتي آسماني صاف بر فراز آن ديده مي شود . همان گونه كه گفتيم باغ رمزي از جامعه ي خفقان زده ي عصر شاعر است با محيطي تنگ و بسته و خاموش كه سردي و سكون از در و ديوارش مي بارد مي بينيد با وصف اين باغ سرد و درختان سرمازده و بي برگ و بار شاعر احوال خود را در اين جامعه ي ظلم زده چگونه بيان كرده است . مرجع ضمير « ش » در « آسمانش » باغ است.  « پوستين سرد » نوعي بيان پارادوكسي است. زيرا پوستين بايد گرما بخش باشد؛ حال آن كه صفت سرد با آن تناقض دارد. در تركيب « پوستين سرد نمناكش »هيچ نوع حس آميزي به كار نرفته است . ولي در تركيب « سكوت پاك غمناكش » حس آميزي زيبايي ديده مي شود                                                                                                                                  

   « ساز او باران ، سرودش باد
 
   جامه اش شولاي عرياني ست

    ور جز اينش جامه اي بايد
    بافته بس شعله ي زر تار پودش باد »

     باد و باران در اين شعر نمادي است از عوامل ويرانگر استبداد كه جز خرابي و ويراني حاصلي به  بار نمي آورند و تنها لباسي كه براي اين جامعه مي بافند عرياني و بي برگ و باري است . تركيب متناقض نماي « شولاي عرياني » زيبايي فوق العاده اي به شعر بخشيده است و اين همان بي برگ و باري جامعه است و ارمغان نا دل پذير پاييز در مصراع « بافته بس شعله ي زر تار پودش باد » باد فاعل جمله است كه در ادامه ي تصوير پيشين خلق شده است .«  شعله ي زر » استعاره اي است زيبا براي برگ هاي زرد باغ و نمادي است از آرزوهاي بر باد رفته و آرمان هاي در حال اضمحلال شاعر و ديگر هم وطنانش . در اين تصوير باد كه عامل ويرانگر  و برگريز است همچون بافندگان و خياطان نيرنگ باز داستان معروف « هانس كريستين آندربرگ » لباسي دروغين بر تن سلطان ساده دل و گول باغ كشيده است كه او را در آتش حيله خواهد سوزاند!                                                     

 

  « گو بريد ، يا نرويد ، هر چه در هر جا كه خواهد
 
  يا نمي خواهد
  باغبان و رهگذاري نيست
  باغ نوميدان
  چشم در راه بهاري نيست »

           نا اميدي « اميد » در اين قسمت رو مي نمايد . انحطاط و سرسپردگي چنان در لايه هاي زيرين و زبرين جامعه ريشه دوانده است كه حتي نمي توان كورسوي اميدي هم به بهبود اوضاع آن داشت .

 باغ نوميدان
چشم در راه بهاري نيست
گر ز چشمش پرتو گرمي نمي تابد
ور به رويش برگ لبخندي نمي رويد
باغ بي برگي كه مي گويد كه زيبا نيست ؟
داستان از ميوه هاي سر به گردونساي اينك خفته در تابوت پست خاك مي گ
ويد
 

     در اين قسمت رويكرد دوباره ي شاعر به گذشته ي پرافتخار باغ بزرگ زمانه است . همان باغي كه روزي بزرگ و سرسبز و چشم نواز بود و شاخسار گشن آن با ميوه هاي خوش سر بر آسمان مي ساييد و همچون امروز دچار انحطاط نبود . تركيب زيباي « پرتو گرم » مي تواند نوعي حس آميزي باشد ، زيرا پرتو بيشتر مربوط بــه حس بينايي است و گــرم مربوط به حـس لامسه . دو تركيب اضافه ي تشبيهي  « برگ لبخند و تابوت پست خاك » در ارايه ي تصويري ناب و بكر كه از شگرد هاي اصلي اخوان است نقش عمده اي ايفا مي كند . طول مصراع نفس گير « داستان از ميوه هاي سر به گردونساي اينك خفته در تابوت پست خاك مي گويد » قابل توجه است . شاعر با بلندكردن طول مصراع فخامت و عظمت موضوع را بيشتر براي خواننده ملموس كرده است  .زيبايي انكار ناپذير اين قسمت در آن است كه صريحا خط زماني را برش نمي زند و موضوع مورد بحث را قطع نمي كند بلكه خواننده را با خود به گذشته هاي دور مي برد و تقابلي بين زيبايي باز مانده از ديروز ها و زشتي و نابساماني هاي امروزين ايجاد مي كند .

 

باغ بي برگي
خنده اش خوني ست اشك آميز
 جاودان بر اسب يال افشان زردش مي چمد در آن
پادشاه فصلها ، پاييز

    فاتحانه خراميدن پاييز در فضاي سرد و ساكت باغ طنزي تلخ و گزنده است و علي رغم توضيحات مولفان ، اخوان در اين قسمت نه تنها پاييز را زيبا نمي داند بلكه با تهكم تسلط نارواي حكومت غير مردمي مستبدان را به ريشخند گرفته است .


   با توجه به توضيحات بالا، شايسته است در كتاب درسي سال دوم نيز توضيح آغازين صدر شعر اصلاح گردد. در كتاب ياد شده چنين آمده است : « شاعر بر خلاف ديگران پاييز را نه فصل بي حاصلي و خشكي و نا زيبايي كه مظهر زيبايي و پادشاه فصل ها مي داند و هم اوست كه با اسب زرد يال افشان خويش در باغ زندگي شاعر مي خرامد » [11] 
 

 

 

 

گر خطا گفتيم اصلاحش تو كن                مصلحي تو ، اي تو سلطان سخن

 

 

    والسلام        

15/7 1385

 

*********************************************************

فهرست منابع و مآخذ

 

1- ادبيات فارسي 2 ، سال دوم متوسطه چاپ1384

2- تسليمي ، علي ، « گزاره هاي در ادبيات معاصر ايران» نشر اختران 1383

 3- يوسفي ، غلامحسين ، « چشمه ي روشن » ، انتشارات علمي ، بهار 1376

4- اخوان ثالث ، مهدي ،« زندگي مي گويد : اما باز بايد زيست» ،  بزرگمهر چاپ سوم1370      

5- اخوان ثالث ، مهدي ، خوان هشتم و آدمك ، بزرگمهر چاپ سوم1370

6- . احمد پور  ، علي ،« رمز و رمز گرايي در اشعار اخوان » انتشارات ترنج  ، چاپ اول ، 1374

7- [1]،براهني، رضا ، طلا در مس ،تهران چاپ اول 1371

8- كاخي مرتضي ، باغ بي برگي نشر ناشران جاپ اول 1370

  9- حريري ، ناصر ، « د


[1] كاخي مرتضي ، باغ بي برگي نشر ناشران جاپ اول 1370 ص 746

[2] حريري ، ناصر ، « در باره ي هنر و ادبيات » ، انتشارات كتابسراي بابل چاپ اول 1368 صص18 – 19  

[3] پرهام ، سيروس ، رئاليسم و ضد رئاليسم در ادبيات ، انتشارات آگاه ، چاپ هفتم، 1362 صص 15-1

[4] [4]،براهني، رضا ، طلا در مس ، ج 2 ص 983  

[5] اخوان ثالث ، مهدي ،« زندگي مي گويد : اما باز بايد زيست» ،  بزرگمهر چاپ سوم1370 ، مقدمه        

[6] اخوان ثالث ، مهدي ، خوان هشتم و آدمك

[7] [7]   . احمد پور  ، علي ،« رمز و رمز گرايي در اشعار اخوان » انتشارات ترنج  ، چاپ اول ، 1374 صص6-7 

[8] اخوان ثالث ، مهدي ،«آخر شاهنامه » « ميراث » ص43

[9]   يوسفي ، غلامحسين ، « چشمه ي روشن » ، انتشارات علمي ، بهار 1376

[10].تسليمي ، علي ، « گزاره هاي در ادبيات معاصر ايران» نشر اختران 1383صص 69-71

 

ادبيات فارسي 2 ص 131       [11]

|+| نوشته شده توسط عبدالرضا بردبار در پنجشنبه بیست و ششم مرداد 1391  |
 
 
بالا